Veritabanı terimleri sözlüğü

DMV

SQL Server'da veritabanı motorunun anlık iç durumunu sorgulanabilir tablo görünümlerine dönüştüren özellik. Örneğin sys.dm_exec_requests aktif sorguları, sys.dm_os_wait_stats bekleme istatistiklerini gösterir.A SQL Server feature that exposes the database engine's live internal state as queryable table views. For example, sys.dm_exec_requests shows active queries and sys.dm_os_wait_stats shows wait statistics.

Sentinel SQL Server motorunda 70+ benzersiz DMV'yi sorgulayarak performans, bekleme, kilitlenme, dosya I/O, bellek ve güvenlik metriklerini toplar. PostgreSQL'deki karşılığı pg_stat_* görünümleri, MySQL'de Performance Schema, MongoDB'de db.serverStatus() çıktısıdır.In the Sentinel SQL Server engine, 70+ unique DMVs are queried to collect performance, wait, blocking, file I/O, memory, and security metrics. The equivalent is pg_stat_* views in PostgreSQL, Performance Schema in MySQL, and db.serverStatus() output in MongoDB.

HA — Yüksek ErişilebilirlikHA — High Availability

Veritabanı sunucusunun bir kopyasının (replica) yedek olarak hazır tutulması; ana sunucu çöktüğünde devreye girerek hizmet kesintisini en aza indiren mimari.An architecture where a copy (replica) of the database server is kept ready as a standby; when the primary server fails it takes over, minimizing service downtime.

SQL Server'da Always On Availability Groups, PostgreSQL'de streaming replication, MySQL'de Group Replication, MongoDB'de Replica Set yapıları HA örnekleridir. Sentinel her motor için topoloji haritası, lag (gecikme) grafiği ve failover bildirimleri sunar.Always On Availability Groups in SQL Server, streaming replication in PostgreSQL, Group Replication in MySQL, and Replica Set in MongoDB are examples of HA. For each engine, Sentinel provides a topology map, a lag chart, and failover notifications.

Blocking — KilitlenmeBlocking

Bir işlemin tutmuş olduğu kilit (lock) nedeniyle başka bir işlemin aynı satır/sayfa/tabloya erişmek için beklemesi. Kısa süreli normaldir; uzayan blocking zincirleri performans krizine dönüşür.When one transaction waits to access the same row/page/table because of a lock held by another transaction. Brief blocking is normal; prolonged blocking chains turn into a performance crisis.

Sentinel blocking ağacını görsel olarak (React Flow tabanlı diyagram + Sankey) gösterir, kök bekleyiciyi (head blocker) işaretler ve yapılandırılabilir eşik aşıldığında uyarı üretir.Sentinel displays the blocking tree visually (React Flow-based diagram + Sankey), marks the head blocker, and raises an alert when a configurable threshold is exceeded.

Deadlock — Karşılıklı kilitlenmeDeadlock

İki işlemin birbirinin tuttuğu kilidi beklediği, sonsuza dek beklenecek bir döngü durumu. Veritabanı motoru kurbanları seçerek (deadlock victim) birini iptal eder.A cyclic situation where two transactions each wait for a lock the other holds, which would otherwise wait forever. The database engine chooses a victim (deadlock victim) and aborts one of them.

Sentinel deadlock XML çıktısını parse eder, hangi sorguların hangi kaynaklar üzerinde kilitlendiğini grafik olarak gösterir ve tekrarlama eğilimi takip eder.Sentinel parses the deadlock XML output, graphically shows which queries locked on which resources, and tracks recurrence trends.

Observability — GözlemlenebilirlikObservability

Klasik "monitoring" (önceden tanımlı metriklerin izlenmesi) ile karıştırılır ama daha geniştir. Üç temel pilar: metrikler, loglar ve trace (izlem) — yani sorunun nereden başladığı ve nasıl yayıldığı.Often confused with classic "monitoring" (watching pre-defined metrics) but it is broader. Three core pillars: metrics, logs, and trace — that is, where a problem started and how it spread.

SentinelDB360, veritabanı katmanı için bu üç piları tek panelde sunan "database observability" platformudur — sadece CPU/bellek değil, sorgu seviyesinde derinleme analiz.SentinelDB360 is a "database observability" platform that brings these three pillars together in a single panel for the database layer — not just CPU/memory, but query-level deep analysis.

Agentless / Agent-azAgentless

İzleme yazılımının, takip edilen veritabanı sunucusuna ayrı bir "agent" (ajan) süreci kurmak yerine yalnızca veritabanı kullanıcısı yetkisiyle uzaktan bağlanması yaklaşımı.An approach where the monitoring software connects remotely using only database user privileges, instead of installing a separate "agent" process on the monitored database server.

Sentinel bu modelde çalışır: hedef DB sunucusuna ek yazılım yüklenmez, yalnızca okuma yetkisi olan bir kullanıcı tanımlanır. Avantaj: kurulum kolaylığı, performans etkisi minimum, güvenlik denetimi basit.Sentinel works in this model: no additional software is installed on the target DB server; only a read-only user is defined. The benefits: easy setup, minimal performance impact, and simple security review.

A-F Sağlık KarnesiA-F Health Grade

Sentinel her veritabanı kaynağı için 6 kategoride (performans, bekleme, blocking, HA, güvenlik, depolama) sürekli skorlama yapar ve bunları A (mükemmel) - F (acil müdahale) skalasında özetler. Yöneticinin tek bakışta durum değerlendirmesi yapması için.For each database resource, Sentinel continuously scores 6 categories (performance, waits, blocking, HA, security, storage) and summarizes them on an A (excellent) - F (urgent action) scale, so an administrator can assess status at a glance.

Skor eşikleri: 90+ → A, 75+ → B, 60+ → C, 40+ → D, altı → F.Score thresholds: 90+ → A, 75+ → B, 60+ → C, 40+ → D, below that → F.

Audit Chain — Denetim zinciriAudit Chain

Her audit log kaydının önceki kayıtla HMAC kriptografik bağ kurarak oluşturulduğu bir yapı; bir kaydın sonradan değiştirilmesi tüm zinciri bozar. Bankacılık ve kamu denetimleri için "log tampering" riskini ortadan kaldırır.A structure where each audit log record is built with an HMAC cryptographic link to the previous record; modifying a record later breaks the entire chain. It eliminates the "log tampering" risk for banking and public-sector audits.

Sentinel Professional ve Enterprise paketlerinde audit chain varsayılan aktiftir.In the Sentinel Professional and Enterprise plans, the audit chain is enabled by default.

KVKK

Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesini düzenleyen kanun. Veri sorumlusuna aydınlatma, açık rıza, ölçülülük, güvenlik tedbirleri ve VERBİS kaydı gibi yükümlülükler getirir.The law that governs the processing of personal data in Turkey. It imposes obligations on the data controller such as the duty to inform, explicit consent, proportionality, security measures, and VERBİS registration.

Sentinel kurum kendi altyapısında çalıştığı için izlenen veritabanı içerikleri kurum dışına aktarılmaz — KVKK Madde 9 (yurt dışı aktarım) sorunu yaşanmaz.Because Sentinel runs on the organization's own infrastructure, the contents of monitored databases are not transferred outside the organization — so no KVKK Article 9 (cross-border transfer) issue arises.

Air-Gap — Kapalı ağ kurulumuAir-Gap

Güvenlik öncelikli sektörlerde (banka çekirdek ağı, kamu kapalı ağ, savunma) yazılımın hiçbir dış internet bağlantısı olmadan çalışabilmesi durumu. Yazılım, lisans dosyaları ve güncellemeler taşınabilir medya ile aktarılır.The ability of software to run with no external internet connection, used in security-first sectors (bank core network, public-sector closed network, defense). Software, license files, and updates are transferred via portable media.

Sentinel air-gap kurulumu destekler: Docker image'ları offline yüklenebilir, lisans Ed25519 imzalı JWT olarak teslim edilir, online doğrulama gerekmez.Sentinel supports air-gap installation: Docker images can be loaded offline, the license is delivered as an Ed25519-signed JWT, and no online verification is required.

JWT

Web standardı olan, kriptografik olarak imzalanmış JSON tabanlı taşıyıcı. Sentinel iki yerde kullanır: (1) kullanıcı oturumu (cookie tabanlı, EdDSA imzalı), (2) lisans dosyası (offline doğrulamalı Ed25519 imzalı). Online sunucuya çağrı yapmadan doğrulanabilir.A web-standard, cryptographically signed JSON-based carrier. Sentinel uses it in two places: (1) the user session (cookie-based, EdDSA-signed), (2) the license file (offline-verifiable, Ed25519-signed). It can be verified without calling an online server.

PoC — Proof of Concept

Bir teknolojinin kurum ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığını ücretsiz olarak değerlendirme süreci. Sentinel'de PoC süresi 14 gün, tüm özellikler açık, kredi kartı gerekmez.A free process for evaluating whether a technology meets an organization's needs. In Sentinel the PoC lasts 14 days, with all features enabled and no credit card required.

MTTR

Bir kesintinin ortaya çıkmasıyla normal hizmetin geri dönmesi arasındaki ortalama süre. Düşük MTTR operasyon olgunluğunun göstergesidir.The average time between an outage occurring and normal service being restored. A low MTTR is a sign of operational maturity.

Sentinel'in erken uyarı + kök neden analizi MTTR'yi azaltmaya yardımcı olur (somut müşteri rakamları kurumlara göre değişir).Sentinel's early warning + root-cause analysis helps reduce MTTR (concrete customer figures vary by organization).

RPO / RTO

RPO: Bir kesinti sonrası kabul edilen maksimum veri kaybı (örn. 15 dakika).
RTO: Bir kesinti sonrası servisin geri dönmesi için tolerans (örn. 1 saat).RPO: The maximum data loss accepted after an outage (e.g. 15 minutes).
RTO: The tolerance for the service to come back after an outage (e.g. 1 hour).

Sentinel HA monitörü, replikaların RPO/RTO hedeflerini karşılayıp karşılamadığını sürekli ölçer.The Sentinel HA monitor continuously measures whether replicas meet their RPO/RTO targets.

SLO / SLA

SLO: Operasyon ekibinin iç hedefi (örn. "API yanıt süresi p95 < 300ms").
SLA: Müşteriyle yapılan sözleşmedeki dış taahhüt; ihlal durumunda telafi (servis kredisi vb.) doğurabilir.SLO: The operations team's internal target (e.g. "API response time p95 < 300ms").
SLA: The external commitment in the contract with the customer; a breach may trigger compensation (service credits, etc.).

Sentinel Enterprise paket SLA sözleşme eki ile sunulur; Starter/Professional ise SLO temelli en iyi çaba seviyesindedir.The Sentinel Enterprise plan is offered with an SLA contract addendum; Starter/Professional are SLO-based best-effort.

Failover — Yedeğe geçişFailover

Ana veritabanı sunucusu yanıt vermemeye başladığında, yedek sunucunun (replica) ana rolü devralma süreci. Otomatik (automatic failover) ya da manuel olabilir.The process where the standby server (replica) takes over the primary role when the primary database server stops responding. It can be automatic (automatic failover) or manual.

Sentinel failover olaylarını yakalayıp bildirim üretir, failover sonrası replica gecikmesini izler.Sentinel captures failover events and raises notifications, and monitors replica lag after a failover.

Replication Lag — Replikasyon gecikmesiReplication Lag

Ana sunucuda yapılan bir işlemin, yedek sunucuya yansıması arasında geçen süre. Sıfıra yakın olması idealdir; yüksek lag failover sonrası veri kaybı riski demektir (yüksek RPO).The time it takes for a transaction made on the primary server to be reflected on the replica. Close to zero is ideal; high lag means a risk of data loss after a failover (high RPO).

Sentinel her motor için lag'i gerçek zamanlı izler ve eşik aşımında uyarır.Sentinel monitors lag in real time for each engine and alerts when a threshold is exceeded.

TempDB

SQL Server'da geçici tablolar, sıralama operasyonları, hash join ara verileri ve version store için kullanılan paylaşılan veritabanı. Tek bir kötü sorgu TempDB'yi doldurarak tüm instance'ı durdurabilir.The shared database in SQL Server used for temporary tables, sort operations, hash join intermediate data, and the version store. A single bad query can fill TempDB and stall the entire instance.

Sentinel TempDB için ayrı izleme: dosya kullanımı, en aktif kullanıcı sorguları, version store büyümesi ve "TempDB watchdog" eşik uyarısı.Sentinel provides dedicated TempDB monitoring: file usage, the most active user queries, version store growth, and a "TempDB watchdog" threshold alert.